Witaminy - opis, rola, znaczenie, skład, czyli wszystko co trzeba wiedzieć o witaminach. Często słyszymy, że jedzenie witamin jest ważne. Niektórzy przyjmują witaminy w tabletkach, inni dbają, aby spożywać duże ilości pożywienia bogatego w witaminy. Czy można je przedawkować, które witaminy do czego służą i gdzie je można znaleźć?
Czym są tak naprawdę witaminy? Odpowiedzi mogą Państwo znaleźć w niniejszym artykule. Witaminy to po prostu organiczne związki chemiczne. Muszą one być dostarczone do organizmu z zewnątrz (najczęściej wraz z pożywieniem); wyjątkiem jest witamina D, która jest produkowana przez komórki skóry w wyniku promieniowania UV. Witaminy nie są ani źródłem energii, ani składnikiem tkanek organizmu. Dzięki witaminom organizm może prawidłowo funkcjonować, rozwijać się i bronić przed bakteryjnymi zagrożeniami z zewnątrz. Witaminy pełnią szereg ważnych funkcji w organizmie, np. odpowiadają za przemianę tłuszczów i węglowodanów w energię, prawidłowe działanie wielu enzymów, tworzenie hormonów, przeciwciał, krwinek czy budowę materiału genetycznego. Nazwa „witamina” została określona w 1912 roku przez polskiego biochemika Kazimierza Funka. Wyizolował on substancję leczącą chorobę beri beri. Wcześniej w dawnej przeszłości wiele kultur miało zaledwie świadomość, że istnieje pewna żywność, która korzystnie wpływa na zdrowie człowieka.
Podział witamin
Obecnie uważa się, że jest znanych 13 witamin: A, C, D, E, K oraz 8 witamin z grupy B: B1, B2, B3, B5, B6, B7, B11, B12. Ponadto istnieje kilka związków, które oznacza się jako witaminy, choć faktycznie nimi nie są (witamina F, B15, B17). Witaminy dzieli się na dwie zasadnicze grupy:
• rozpuszczalne w wodzie – witaminy: C, B1, B2, B3, B5, B6, B7, B11, B12.
• rozpuszczalne w tłuszczach – witaminy: A, D, E, K.
Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach łatwo można przedawkować, natomiast te, które są rozpuszczalne w wodzie, nie są magazynowane przez organizm (wyjątek – witamina B12), a ich nadmiar jest wydalany wraz z moczem, mogą więc one być stale i nieprzerwanie dostarczane do organizmu. Witaminy są mało odporne na wysoką temperaturę, światło i tlen. Wspólną cechą witamin jest ich niski ciężar cząsteczkowy.
Mechanizmy działania witamin:
• funkcja kofaktorów;
• działanie antyoksydacyjne;
• działanie receptorowe.
Zapotrzebowanie na witaminy
Bardzo ważne jest dostarczanie do organizmu witamin w pożądanych ilościach. Ich nadmiar, podobnie jak niedobór, może prowadzić do wielu zaburzeń fizjologicznych i różnych chorób. Hiperwitaminoza to przedawkowanie witamin, hipowitaminoza to z kolei niedobór częściowy, a awitaminoza to zupełny brak witamin. Organizm ludzki potrzebuje witamin w bardzo małych ilościach. Jako ciekawostkę można dodać informację, że witaminy znajdują zastosowanie w przemyśle spożywczym i farmaceutycznym.
Źródła pokarmowe witamin i ich rola w organizmie
Poniższa tabela pokazuje nam, jaką rolę pełnią poszczególne witaminy oraz w jakim pożywieniu możemy je znaleźć.
Lp. | Nazwa witaminy | Źródła pokarmowe | Rola w organizmie
1 A – retinol, (prowitamina, beta karoten) Jaja, mleko, masło, szpinak, tran, marchew, pomidory, sałata, ryby morskie, dynia, morele, szczaw Odpowiada za prawidłowe widzenie, poprawia koloryt skóry, chroni skórę przed promieniami UV, bierze udział w tworzeniu kości, i produkcji hormonów, chroni przed nowotworami, przed zapaleniami i zakażeniami skóry, wzmacnia system immunologiczny; u dzieci ważna dla prawidłowego wzrostu
2 D - kalcyferol Mleko, mięso, jaja, tran, masło, wątroba, węgorz, sery Zapobiega krzywicy u dzieci i osteoporozie u dorosłych, odpowiada za wchłanianie wapnia i metabolizm tkanki kostnej
3 E – tokoferol Mleko, brukselka, migdały, margaryna, jaja, oleje roślinne, orzechy włoskie i ziemne, soja, kasze, płatki owsiane Chroni komórki przed utleniaczami, a czerwone krwinki przed przedwczesnym rozpadem, jej brak może powodować pogorszenie wzroku, niedokrwistość, bezpłodność, chroni przed rozwojem tarczycy, hamuje starzenie się organizmu, zaopatruje organizm w tlen, łagodzi objawy napięcia przedmiesiączkowego
4 K – (K1 – filochinon, K2 farnochinon, K3 – menadion) Jogurty, ser, wątroba, szpinak, sałata, brokuły, brzoskwinie, ziemniaki, kapusta, kalarepa Odpowiada za krzepnięcie krwi oraz utrzymanie prawidłowej struktury kości i gojenie złamań
5 B1 – tiamina Chleb razowy, jaja, mięso, wątroba, drożdże, groch, fasola Odpowiada za prawidłowy stan tkanki nerwowej, metabolizm cukrów i lipidów, bierze udział w produkcji krwinek czerwonych
6 B2 – ryboflawina Migdały, grzyby, jaja, łosoś, pstrąg, makrela, fasola, groch, jogurty, maślanka, drożdże, mięso wieprzowe Odpowiada za przemianę białek i węglowodanów, a także właściwe funkcjonowanie skóry i błon śluzowych
7 B3, PP – niacyna Wątroba, fasola, groch, pełne ziarno, migdały, grzyby, drożdże, jabłka, kapusta Uczestniczy w tworzeniu czerwonych ciałek krwi, hamuje toksyczne działanie leków i związków chemicznych, działa korzystnie na układ nerwowy i stan psychiczny, reguluje poziomu cholesterolu
8 B6 – pirydoksyna Drób, makrela, jaja, warzywa, zboża, soja, banany, drożdże, mięso, chleb biały Zwiększa odporność organizmu, odpowiada za procesy krwiotwórcze, wspomaga leczenie nerek, łojotokowego zapalenia skóry, wypadanie włosów, bierze udział w produkcji czerwonych i białych komórek krwi,
9 B7, H – biotyna Kraby, szpinak, marchew, pomidory, migdały, sardynki, kurczak, banany, winogrona Wspomaga funkcje tarczycy, wpływa na prawidłowe funkcjonowanie skóry i włosów, odpowiada za syntezę aminokwasów, białek i kwasów tłuszczowych
10 B12 -cyjanokobalamina Mleko, produkty pochodzenia zwierzęcego, śledź, makrela, sery żółte Odpowiada za procesy krwiotwórcze, tworzenie materiału genetycznego, prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego
11 B11, B9, M – kwas foliowy Rośliny strączkowe, pomidory, wątroba, pomarańcze, drożdże piwne, słonecznik, ziemniaki, kasza jęczmienna Odpowiada za prawidłowy rozwój płodu u kobiet w ciąży, jest niezbędna do syntezy kwasów nukleinowych, pomaga w zapobieganiu miażdżycy i chorobom serca, reguluje wzrost i funkcjonowanie wszystkich komórek, chroni przed rozwojem nowotworów
12 C – kwas askorbinowy Kiszona kapusta, ziemniaki, maliny, cytrusy, jabłka, karczochy, porzeczka, agrest, kapusta, szczypior Poprawia odporność, przyspiesza proces gojenia ran, pełni funkcję tzw. przeciwutleniacza
13 B5 – kwas pantotenowy Ziemniaki, kapusta, mięso , chleb biały, jaja, drożdże, Odpowiada za syntezę hormonów sterydowych i innych związków organicznych, metabolizm tłuszczów, białek, węglowodanów, chroni przed infekcjami,
Kiedy naprawdę warto przyjmować, a nawet uzupełniać dodatkowo witaminy
Okres jesieni to czas częstych infekcji i zachorowań. Warto wówczas przyjmować dodatkowe preparaty witaminowe. Witaminy w tabletkach mają identyczną strukturę chemiczną, jak te, które znajdują się w naturalnym pożywieniu. Niektórzy przyjmują preparaty multiwitaminowe przez długi czas – stałe przyjmowanie witamin jest z reguły nieszkodliwe, jednakże warto sprawdzić jaki jest poziom w naszym organizmie witamin, przede wszystkim witaminy A i D, których nadmiar może być bardzo niekorzystny dla organizmu. Mimo wszystko warto przyjmować dodatkowe witaminy w postaci tabletek, ponieważ jedzenie w obecnych czasach jedzenie jest coraz bardziej przetworzone i często zawiera naprawdę niewiele witamin. Witaminy szybko się „rozkładają” podczas długiego przechowywania żywności, a także podczas procesu gotowania. Przy niedoborze witamin, możemy czuć się przemęczeni, możemy mieć brak apetytu, zaburzenia snu, odczuwać apatię; a więc ich dodatkowe zażywanie w postaci tabletek przyczyni się z kolei do poprawy naszego samopoczucia i wydajności. Czasami nasz organizm potrzebuje dodatkowej porcji witamin – dzieje się tak m.in. przy zażywaniu antybiotyków, doustnych tabletek antykoncepcyjnych, po chorobie, po przepracowaniu. Od witamin w tabletkach nie można się uzależnić.
Oceń artykuł: 
