Stawy człowieka

BmXMYD41Qv52bDLZDgtePuC26TcedB.jpg
Dodano: 08:51 16 września 2008
Aktualizowano: 12:26 27 czerwca 2012
Źródło: Źródła: „Anatomia człowieka” A. Bochenek „Anatomia układu ruchu” Z. Ignasiak „Anatomia funkcjonalna w zakresie studiów wychowania fizycznego i fizjoterapii” B. Marecki

Stawy człowieka inaczej nazywane są połączenia wolnymi lub też połączeniami maziowatymi. Ze względu na swoistą budowę, są one najbardziej ruchomymi połączeniami kości. Artykuł opisuje budowę stawów i ich rolę w organizmie.

W budowie stawów wyróżniamy stałe części:

- powierzchnie stawowe (facies articulares), które okrywają kości, łączące się w danym stawie
- torebkę stawową (capsula articularis), która okrywa cały staw
- jamę stawową (cavum articulare), czyli przestrzeń między powierzchniami stawowymi.

Natomiast do niestałych części stawów należą:

- łąkotki stawowe (menisci articulares)
- obrąbki stawowe ( labra glenoidalia)
- więzadła (ligamenta articularia)
- krążki śródstawowe (disci articulares).

Połączenia stawowe są pokryte chrząstką szklistą, a czasem chrząstką włóknistą. Chrząstka jest sprężysta i bardzo gładka, jej grubość waha się od 0,5-2mm. Najgrubsza warstwa chrząstki występuje w miejscach szczególnie narażonych na tarcie i duże obciążenia. Chrząstka pozbawiona jest nerwów i naczyń krwionośnych. Z wiekiem chrząstka traci sprężystość oraz zmienia kolor – staje się żółta. Powierzchnie stawowe swoim kształtem dopasowane są do funkcji danego stawu. Są one zazwyczaj dobrze do siebie dopasowane, jedna jest negatywem drugiej. Dlatego też jedna jest wypukła i stanowi tzw. główkę stawową, natomiast druga jest wklęsła – tzw. panewka stawowa.

Torebka stawowa stanowi otoczkę całego stawu, przyczepiając się swoimi końcami do kości. Dzięki niej staw jest odizolowany od otoczenia, a także sprawia, że powierzchnie stawowe przylegają do siebie. Torebka stawowa zbudowana jest dwóch błon- maziowatej i włóknistej.

Wewnętrznie położona błona maziowata jest miękką i cienką błoną łącznotkankową. Jest ona dobrze unaczyniona i unerwiona. Składa się ona z włókien sprężystych oraz licznych komórek tłuszczowych. Wewnętrzna warstwa błony maziowatej jest mocno pofałdowana, dzięki czemu tworzy kosmki i fałdy maziowe. Natomiast na zewnątrz mogą uchodzić kaletki maziowe, które ułatwiają ślizganie się mięśni lub ścięgien. Błona maziowa odpowiada za produkcje mazi, która wypełnia jamę stawową. Jest to jasna ciecz, która w swoim składzie zawiera mucyną oraz kuleczki tłuszczu. Główną funkcją mazi jest zmniejszenie tarcia podczas wykonywania ruchów. Oprócz tego zwiększa ona przyczepność powierzchni stawowych względem siebie oraz odżywia chrząstkę pokrywającą powierzchnie stawowe. Podczas stanów zapalnych ilość płynów w torebce stawowej zwiększa się, co powoduje obrzęk stawu.

Błona włóknista jest mocniejsza od błony maziowatej, dlatego też różni się od niej budową. W jej skład wchodzą przede wszystkim włókna kolagenowe oraz w niewielkiej ilości włókna elastyny. Jej grubość jest zależna od zakresu ruchów i obciążenia danego stawu. Także jej napięcie jest dostosowane do budowy stawu. Duże napięcie powoduje zmniejszenie ruchomości stawu, natomiast luźniejsza budowa działa przeciwnie, czyli zwiększa ruchomość stawu. Niekiedy silne wiązki pasem łącznotkankowych błony włóknistej tworzą więzadła, które wzmacniają torebkę stawową oraz wpływają na zakres ruchów w stawie.

Jama stawowa jest to szczelinowata przestrzeń znajdująca się między powierzchniami stawowymi. Jest ona wypełniona mazią, a jej wielkość jest zależna od swoistej budowy stawu. Jej wąska budowa jest spowodowana ścisłym przyleganiem do siebie powierzchni stawowych, które owe przyleganie zawdzięczają ciśnieniu atmosferycznemu, napięciu torebki stawowej ( w tym więzadeł) oraz przylepności mazi. W stanach zapalnych jama stawowa może się powiększać z powodu wydzielanych przez błonę maziową płynów. W dużych stawach może ona pomieścić około 1,5 litra płynów.

Łąkotki stawowe służą do pogłębiania powierzchni stawowych, ale także amortyzują wstrząsy i przyjmują funkcje ruchomych powierzchni stawowych. Kształtem przypominają półksiężyc, są podobne w budowie do krążków stawowych.

Krążki stawowe zbudowane są głównie z chrząstki włóknistej. Tworzą one przegrodę dzieląc jamę stawową na dwie komory. Ich funkcją jest wyrównywanie i dopasowywanie powierzchni stawowych do siebie.

Obrąbki stawowe są zbudowane z chrząstki włóknistej. Tworzą one przedłużenie panewki stawowej, ich funkcja polega na pogłębianiu panewki, działają jako pierścienie ochronne główki w czasie wykonywania ruchów w stawie.

Więzadła są to silne pasma łącznotkankowe pochodzące z błony włóknistej torebki stawowej. Niektóre więzadła są mocno zespolone z torebką stawową, a niektóre są wyraziście odrębnymi tworami, ale mimo to wciąż należą do aparatu stawowego. Do ich głównych zadań należy hamowanie nadmiernych ruchów oraz ochrona i wzmacnianie torebki stawowej.

Stawy można dzielić według różnych kategorii: ,

1) Ilości powierzchni stawowych

W tym podziale wyróżniamy staw prosty i staw złożony. Staw prosty składa się z dwóch kości, natomiast staw złożony składa się z więcej niż dwóch kości.

2) Liczby osi, w których wykonywane są ruchy oraz ukształtowania powierzchni stawowych

a)Stawy jednoosiowe:

-staw zawiasowy
Główka stawowa ma kształt bloczka, a panewka jest jej negatywem. Np. stawy międzypaliczkowe.

-staw obrotowy
Główka ma cylindryczny kształt, jej powierzchnia boczna styka się z panewką. Np. staw promieniowo- łokciowy bliższy i dalszy

-staw śrubowy
Ruch obrotowy w tym stawie jest połączony z ruchem śrubowym, stąd jego nazwa. Np. staw szczytowo- obrotowy pośrodkowy.

b) stawy dwuosiowe

- staw kłykciowy
Główka jest w dwóch kierunkach wypukła o kształcie epileptycznym, natomiast panewka jest wklęsła. Np. staw promieniowo- nadgarstkowy.

-staw siodełkowy
Obydwie powierzchnie stawowe są wklęsło-wypukłe, przypominają swoim wyglądem siodło. Np. staw nadgarstkowo- śródręczny kciuka.

c) stawy wieloosiowe

- stawy kuliste
Dzieli się je na kuliste wolne i kuliste panewkowe. Przykładem stawu kulistego wolnego jest staw ramienny, gdzie główka jest trzy razy większa od panewki, natomiast w stawie kulistym panewkowym rzecz ma się odwrotnie, czyli panewka jest większa od główka- np. staw biodrowy.

- stawy płaskie
Powierzchnie stawowe są płaskie lub prawie płaskie. Ich wielkości są porównywalne, a ruchomość w tych stawach jest niewielka, np. stawy kręgów.

- stawy nieregularne
Powierzchnie stawowe mają nietypowy, nieokreślony kształt, np. staw mostkowo- obojczykowy.

Podziel się ze znajomymi

Loading