Gorączka – kilka informacji

1B1i00AmDs1fO1e7kh3y97e6z3L774.jpg


Administrator

Dodano: 09:45 9 marca 2011
Aktualizowano: 12:41 10 maja 2011
Źródło: Autor: Sylwia Oczoś-Zajdel

Człowiek jako gatunek posiada zdolności termoregulacyjne gdyż należy do grupy gatunków stałocieplnych. Zajmuje się tym ośrodek mieszczący się w podwzgórzu, który ma zadanie utrzymywać temperaturę ciała w wąskiej granicy mieszczącej się pomiędzy 36 a 37,5 °C. Temperatura taką posiada większość ludzi i ogólną zasadą jest jej wzrost o mniej więcej jeden stopień pod wieczór. Najniżej temperatura spada podczas snu, około godziny czwartej lub piątej nad ranem, spada tedy bowiem cały metabolizm, który z kolei najbardziej nasilony jest w godzinach, kiedy jesteśmy już od dłuższego czasu aktywni tj. około siedemnastej wieczorem lub podczas intensywnego wysiłku i w okresie przegrzania organizmu pod wpływem upałów.

U dzieci takie wahania temperatury są znaczne, bowiem podnosi ona się często bez poważniejszej przyczyny, natomiast u ludzi w podeszłym wieku temperatura jest niemalże stała, nawet w przypadkach poważnych infekcji lub innych problemów zdrowotnych. Ponieważ gorączka jest sygnałem, że organizm podjął walkę z jakimś schorzeniem, brak reakcji obronnej u ludzi starszych stanowi poważne zagrożenie dla ich życia.

Temperatura mierzona w jamie ustnej jest o pół stopnia niższa niż temperatura krwi, natomiast mierzona w pachwinie ramiennej lub udowej, wykazuje o około jeden stopień mniej niż temperatura wewnętrzna.

Hipertermia, czyli znacznie podwyższona temperatura ciała, jest powodowana przez drażnienie ośrodka termoregulacyjnego w podwzgórzu, przez czynnik endogenny, gorączkotwórczy (czyli pochodzenia ustrojowego) tzw. pirogen. Substancję tę mogą wytwarzać różne rodzaje komórek obronnych organizmu w tym: leukocyty wielojądrzaste, monocyty i makrofagi tkankowe. Do substancji, które powodują jego uwalnianie do układu krążenia zaliczamy min. toksyny bakteryjne, produkty rozpadu powstające w wyniku uszkodzenia tkanek, kompleksy immunologiczne. Ośrodek termoregulacyjny przy pomocy pewnych związków, które są prawdopodobnie z grupy prostaglandyn, przekazują informację do ośrodka naczynioworuchowego, który wówczas podwyższa temperaturę na drodze zwiększenia metabolizmu (zwiększenia produkcji ciepła) i zmniejszenia jego utraty (typowe dla tych reakcji, są odczuwane wtedy dreszcze). Obecność prostaglandyn w tych przemianach, wykorzystana została przy produkcji leków obniżających gorączkę (typu: aspiryna i inne inhibitory prostaglandyn), których działanie polega na ich dezaktywacji, nie wpływając jednocześnie na syntezę pirogenu.

Gorączkę wywołują najczęściej zakażenia bakteryjne i wirusowe, przyczyną jej wystąpienia może być jednak np. zawał serca, nowotwory, schorzenia tkanki łącznej typu zapalenie stawów lub stan zapalny jelit.

Gorączka jak wiemy to objaw nie choroba, co udowodnił półtora wieku temu (w 1868 r.) w swej pracy Carl Wunderlich. Towarzyszą jej więc inne dodatkowe symptomy często sygnalizujące lekarzowi tło choroby i jej miejsce wystąpienia. Np. występująca oprócz bólu głowy, jednoczesna sztywność karku, światłowstręt i splątanie mogą być objawem zapalenia mózgu lub opon mózgowych, co można zweryfikować jedynie nakłuciem lędźwiowym. Często też przy tym lekarz powinien, dobrze sprawdzić skórę w celu wykluczenia typowej wysypki lub plamicy, typowej dla groźnej infekcji meningokowej. Kaszel, duszność i ból w klatce piersiowej mogą być natomiast związane z zapaleniem oskrzeli lub zapaleniem płuc lub rzadziej z zatorowością płuc, trzeba więc zbadać klatkę piersiową w celu sprawdzenia obecności typowych objawów fizycznych.

Do dodatkowych objawów z tej uwagi, zaliczamy objawy: swoiste oraz nieswoiste i do tych ostatnich zaliczamy: ogólne złe samopoczucie, ból głowy, bóle mięśni i stawów, uczucia gorąca lub zimna, dreszcze, splątanie a nawet drgawki.

Jeżeli nie można postawić rozpoznania od razu, powinno zrobić badania bakteriologiczne wymazu z gardła, plwociny i próbki moczu. Badanie morfologiczne krwi pozwala na wykrycie leukocytozy wielojądrzastej, przemawiającej za infekcja bakteryjną lub limfocytozy względnej, która towarzyszy wielu chorobom wirusowym. Jeśli występują dolegliwości lub objawy przedmiotowe ze strony układu pokarmowego, zleca się zrobienie zdjęcia rentgenowskiego.

Choroby gorączkowe są popularne w ogóle społeczeństw i najczęściej są wywołane obecnością wirusów, przy czym mają charakter samoograniczający. Wpływ na ilość zakażeń zależy od standardu życia nacji i subkultur. Poprawienie warunków życia, w tym higieny i jakości żywienia, higieny osobistej i prowadzenie zdrowego stylu życia oraz szczepienia ochronne znacznie zmniejszyły zagrożenie występowania tego rodzaju chorób i konsekwencji ich przebycia.

Przyjęto dzielić gorączkę na ostrą w przypadku chorób ogólnych typu: grypa, wysypki, posocznica, wstrząs toksyczny, zapalenie ślinianek, choroby krwi oraz wywołaną lekami, a także spotykaną w przypadku: infekcji górnych, dolnych dróg oddechowych w tym zapalenia oskrzeli lub płuc, infekcji migdałków, zapalenia żołądkowo – jelitowych, zapalenia wątroby, zapalenia nerek itp.

Gorączka przewlekła natomiast wyróżniana ze względu na jej długotrwały charakter, występuje w przypadku takich chorób jak: gruźlica płuc i pozapłucna, układowy toczeń rumieniowaty, reumatoidalny ból wielomięśniowy, zapalenie tętnic czaszkowych, zakaźne zapalenie wsierdzia, zatorowość płuc, zakażenie nerek, nowotwór, choroby tarczycy, wątroby oraz rzadsze ropnie np. miednicy, podprzeponowy oraz zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa itp.

W sposób arbitralny gorączkę przewlekłą określa się jako wzrost temperatury ciała trwający ponad dwa tygodnie. Przypadki takich groźnych stanów chorobowych podzielono na dwa odrębne rodzaje i jednym z nich jest tzw. gorączka nieznanego pochodzenia (GNP), określana jest wówczas gdy wywiad, badania kliniczne oraz wstępne badania pomocnicze nie umożliwiają ustalenia rozpoznania. GNP zazwyczaj wywołuje powszechne schorzenie przebiegające jednak w szczególnie nietypowy sposób.

W czasie długiego trwania choroby udaje się ustalić wystąpienie nowych nieswoistych objawów wywołujących ogólny stan złego samopoczucia np. brak łaknienia, bóle głowy, mięśni, przewlekłych potów i wyraźnego chudnięcia. Istotny jest tutaj dokładny wywiad mający na celu ustalenie innych nie kojarzonych z chorobą objawów, o których chorzy sami nie decydują się powiedzieć, prowadzącemu ich lekarzowi.

Znaczenie może mieć np. informacja o schorzeniach, które dotknęły członków rodziny w ostatnim czasie lub, które występowały często w rodzinie w kolejnych pokoleniach, a także o przebytych przez samego pacjentach w dzieciństwie i niedawno chorobach np. chorobie reumatycznej, żółtaczce. Ważne jest również powiadomienie lekarza o poddaniu się wcześniej zabiegom chirurgicznym, naruszających ciągłość skóry, w tym o inwazyjnych zabiegach kosmetycznych. Znaczenie mają też doznane urazy oraz zmiana trybu życia, żywienia, rytmu wypróżnień.

Do objawów, których nie należy bagatelizować podczas dokładnego wywiadu należą: kaszel, ból w klatce piersiowej, krótki oddech, bóle stawowe, utrudnienie oddawania moczu lub też zbyt częste oddawanie moczu itp. Niezbędnymi informacjami są też czy pacjent był w wcześniej za granicą i gdzie.

Wywiadu nie można uznać za wyczerpujący, jeśli lekarz nie ustali wszystkich przyjmowanych przez chorego leków z powodu innych przewlekłych problemów zdrowotnych. Gorączka powodowana przez leki jest dość rzadka, występuje jednak czasem po niektórych antybiotykach. U chorych leczonych steroidami lub środkami cytotoksycznymi prawdopodobnie przyczyną są infekcje oportunistyczne.

Natomiast pracownicy zakładów z branży hodowlanej, weterynarze mogą ulegać zakażeniom odzwierzęcym np. poważne zagrożenie stanowi choroba papuzia, bruceloza, chlamydię, itp.

Długo trwająca gorączka u dzieci jest szczególnie kłopotliwa podczas stawiania diagnozy. Może być wywołana różnymi niebezpiecznymi chorobami. Czasem poprzedza ona zmiany stawowe związane z młodzieńczym zapaleniem stawów ( choroba Stilla), także występuje przypadku pewnych zakażeń typu jak: bruceloza, toksokaroza (rodzaj glistnicy), toksoplazmoza czy zapalenie kości o powolnym przebiegu. Jest objawem nowotworów np. białaczki, siatkowicy i w przypadku guza Wilmsa. Na szczęście jednak, najczęściej diagnozowane jest ostre zakażenie dróg moczowych.

Warto przy tym wszystkim pamiętać, że najpowszechniejszą przyczyną hipertermii są infekcje i powinniśmy wówczas zadbać o komfort psychiczny i fizyczny chorego, bowiem sprzyja on procesowi zdrowienia. Pamiętajmy też, od chwili wystąpienia pierwszych objawów, trzeba trochę czasu aby zadziałały reakcje obronne organizmu i omawiana gorączka jest sygnałem, a nie przyczyną, że dzieje się coś nieprawidłowego w organizmie .

Więc zanim trafimy do lekarza przyjrzyjmy się choremu i ustalmy jego stan ogólny. Jeśli widzimy, iż oprócz podwyższonej temperatury występują inne niekorzystne objawy, zorganizujmy wizytę. W razie gdy zmierzona temperatura przekroczy 39.5 ° C, możemy zaaplikować środki obniżające gorączkę lub co jest korzystniejsze, schłodzić ciało chłodnymi (nie zimnymi) kompresami lub kąpielą. Zapewniamy także spokój i wypoczynek w wywietrzonym i chłodnym pomieszczeniu, pod lekkim przykryciem. Błędem rodziców małych dzieci w tych chwilach, jest zapewnianie im zbyt ciepłej odzieży, co powoduje dodatkowe przegrzewanie podopiecznego. Natomiast właściwe jest wtedy, lekkie choć niezbyt gwałtowne ostudzanie organizmu. Podróż do lekarza pierwszego kontaktu jest też często przyczyną spadku temperatury i polepszenia się samopoczucia pacjenta. Jeśli sami nie umiemy leczyć to przynajmniej zapewnijmy odpowiednie warunki choremu.

Podziel się ze znajomymi