Rozróżnianie barw

DI56yy7bcTkAzA2wWJL5X8juP87PJ1.jpg
Dodano: 08:29 19 września 2008
Aktualizowano: 14:08 20 czerwca 2012
Źródło: John R. Tylor „Kategoryzacja w języku”

Jak przebiega rozróżnianie barw w naszym organizmie? Artykuł opisuje procesy jakie mają miejsce podczas rozróżniania barw i analizuje jakimi słowami określane są barwy w językach obcych.

Proces postrzegania barw rozpoczyna się w siatkówce, jest to pierwsza część oka, która chwyta obraz. Siatkówka pobudza światłoczułe komórki w oku są to pręciki i czopki. Czopki i pręciki współpracują dzięki czemu rozróżniamy wiele kolorów.

Czopki – występujące w trzech odmianach reagują na promieniowanie czerwone, zielone i niebieskie. Natomiast pręciki aktywizują się w zależności od stopnia natężenia światła. Przetwarzanie barw odbywa się już po za siatkówką, barwy zielona, czerwona, żółta i niebieska wywołują reakcje komórkowe w połączeniach nerwowych między siatkówką a mózgiem i w ten sposób odbieramy kolor, a właściwie pojawia się on w naszym widzeniu.

Dwóch naukowców Berlin i Kay autorom książki „Basic Level Terms” na wysunięcie kontrowersyjnej tezy mianowicie przebadali oni w 1969 roku przedstawicieli 98 języków! W celu określenia jakie dany język rozpoznaje barwy podstawowe. Może nie każdy wie, ale nie wszystkie języki uznają pewne kolory np. w Rosyjskim nie ma koloru niebieskiego, jest „goluboj” – bladoniebieski i „sinij” – ciemno niebieski, dotyczą one odmiennych barw, ale samego niebieskiego nie ma, inne języki nie rozróżniają brązowego (we Francuskim spotkamy „burn”, „marron”, i „jeune” na określenie brązowego), Walijski wyraz „glas” tłumaczy się jako niebieski, zielony, a czasem nawet szary, u Eskimosów spotykamy ponad 100 określeń na barwę śniegu … itd.

Berlin i Kay przebadali 98 języków z całego świata i doszli do spektakularnego odkrycia. Otóż niektóre języki rozróżniają kilka kolorów, a niektóre zaledwie dwa! Dwa podstawowe kolory jakie zna każdy język to jak można się domyślać czarny i biały. Zastanawiamy się jak to możliwe? Otóż ubogi zasób kolorów reprezentują ludy bardzo słabo rozwinięte (głównie z Afryki) i tak np. w językach bantu, plemienia tsonga stosuje się jednego wyrazu do określenia czerwonego, różowo i fioletowego koloru, a wszystkich barw podstawowych wyróżniają siedem:

ntima – czarny
rikuma – szary
basa – biały, beżowy
tshwuka – czerwony różowy i fioletowy
xitshopana – żółty, pomarańczowy
rihlaza – zielony, niebieski
ribungu – ciemnobrązowy, zgaszony, i żółtawobrązowy

Podobnie w starych europejskich językach np. łacinie klasycznej

albus – biały
candidus – lśniący, śnieżnobiały
ater – czarny
niger – połyskliwie czarny
ruber – czerwony, różowy, fioletowy, pomarańczowy, niektóre odcienie brązowego.
flavus – żółty, jasnobrązowy, złocistoczerwony.
viridis – zielony
caeruleus – niebieski

Znajdujemy tu podobnie jak u Tsonga niewiele terminów związanych z parametrem tonu, z drugiej strony łacina rozróżnia rodzaje czerni i bieli o wysokim i niskim stopniu czystości a np. angielski nie.

Berlin i Kay dowiedli ponad to, że ludy znające np. dwa, trzy kolory radzą sobie z określaniem barw w bardzo sprytny sposób (my też nie jednokrotnie na określenie dziwnego kolory postępujemy podobnie) na zielone liście mówią „biały jak liść”, niebo „białe jak niebo”, woda „biała jak woda”. Biały służy do określania kolorów jasnych a czarny do ciemnych więc zachmurzone niebo będzie „czarny jak zachmurzone niebo”, „czarny jak węgiel”, „czarny jak ropa” itd. Kolory jakie występują najczęściej wypiszę poniżej i przestawię kolejność
1.Czarny i biały – występują zawsze we wszystkich przebadanych językach
2.Czerwony – jeśli jakiś język ma trzeci kolor to jest to zawsze czerwony
3.Żółta lub(i) zielona – jeśli język zna czwarty kolor to jest to albo żółty albo zielony, albo oba.
4.Kolejnym kolorem będzie niebieski
5.Dalej brązowy
6.Od tego momentu może wystąpić barwa: szara, pomarańczowa, różowa lub fioletowa.

W moim artykule wymieniałem barwy uważane za podstawowe. Czasem niektóre ludy dają nazwie żółty, określenia typu, jasnożółty, złoty… itd. wówczas wypisywałem je jako inne znaczenia barw. Jeśli ktoś jest zainteresowany pracami na temat barw odsyłam fachowych czasopism, w Polsce ten temat jest niestety słabo rozwinięty.

Podziel się ze znajomymi