Niepłodność kobiet

A08IiQDS9KuifHqq8ES5u66ufzip4Z.jpg
Dodano: 08:47 5 czerwca 2008
Aktualizowano: 14:15 4 lipca 2012
Źródło:

Chęć posiadania dziecka jest jedynym z podstawowych ludzkich instynktów. Nic więc dziwnego, że większość par mających problem z poczęciem nie potrafi się z tym pogodzić. Leczenie niepłodności zwykle łączy się z ogromnymi kosztami i mimo coraz doskonalszych metod nie daje gwarancji powodzenia. Leki hormonalne często wywołują zmiany nastroju i szereg innych efektów ubocznych. Wiele miesięcy, a nawet lat intensywnego leczenia i inwazyjnych badań dla części par kończy się rozczarowaniem.

Światowa Organizacja Zdrowia definiuje niepłodność jako niezdolność do poczęcia dziecka po roku lub dłuższym czasie odbywania regularnych stosunków seksualnych bez zabezpieczenia przed ciążą. U jednej trzeciej par problemy z poczęciem wywołane są przez zaburzenia funkcjonowania układu rozrodczego kobiety, kolejną trzecią część przypadków stanowi niepłodność męska, natomiast u reszty niepłodnych par przyczyny leżą po stronie obojga partnerów lub powodów niemożności uzyskania ciąży nie daje się wskazać.

PŁODNOŚĆ KOBIET

W chwili urodzenia jajniki dziewczynki zawierają ponad dwa miliony komórek jajowych (oocytów), z których każda ma potencjał na stworzenie dziecka. W wieku pokwitania burza hormonalna przyczynia się do gwałtownego dojrzewania płciowego, zaczynają działać jajniki i rozpoczynają się regularne cykle miesięczne.

Przysadka mózgowa produkuje dwa hormony regulujące proces tworzenia pęcherzyków jajnikowych z uśpionych oocytów i owulację:hormon luteinizujący (LH) oraz hormon falikulotropowy (FSH), stymulujący wzrost pęcherzyków jajnikowych. Zwykle jeden z takich pęcherzyków rośnie szybciej od innych i w pewnym momencie pęka, uwalniając komórkę jajową do jajowodu. Ten proces określany jest mianem owulacji (jajeczkowania). W każdym cyklu miesięcznym do poczęcia może dojść tylko przez kilka dni w okresie około owulacyjnym. W płodnych latach życia kobiety uwalnianych jest około 400-500 jajeczek. Z czasem pogarsza się jednak ich jakość, co jest przyczyną następującego z wiekiem obniżenia płodności. Szansa zajścia w ciążę przez 50-letnią kobietę która nadal regularnie miesiączkuje, wynosi tylko jeden do 20.

PŁODNOŚĆ MĘŻCZYZN

Chłopcy osiągają dojrzałość płciową w wieku kilkunastu lat. Pojawienie się dużej ilości testosteronu przyspiesza wówczas dojrzewanie, jądra zaczynają produkować plemniki. Inaczej niż u kobiet, męska płodność nie jest regulowana cyklicznie. Mężczyźni produkują plemniki stale około 125 milionów na dobę i teoretycznie są w stanie spłodzić dziecko w dowolnym momencie. Jednak wiele czynników, m.in.nadużywanie alkoholu i przegrzewanie jąder, może niekorzystnie wpłynąć na liczbę wytwarzanych plemników, ich ruchliwość i budowę. Do znanych zaburzeń będących przyczyną niepłodności zalicza się tworzenie plemników ze źle wykształconymi wiciami lub sklejających się ze sobą. Znane są przypadki ojcostwa w wieku 80 lat, ale tak jak u kobiet, zdolność do spłodzenia dziecka maleje z wiekiem. U większości mężczyzn spadek płodności następuje po 50. roku życia.

CO WPŁYWA NA PŁODNOŚĆ KOBIETY

Złożoność systemu rozrodczego kobiety sprawia,że wiele czynników może zaburzyć jego pracę.
- Jeśli jakiegoś powodu nie dojdzie do owulacji, nie pojawi się komórka jajowa gotowa do zapłodnienia.
- Jeśli jajowody są niedrożne, dostęp plemników do komórki jajowej jest utrudniony lub niemożliwy.
- Problemy z błoną śluzową macicy mogą uniemożliwić zagnieżdżenie się w niej zapłodnionej komórki jajowej.
- Niedostateczna ilość śluzu u ujścia szyjki macicy może utrudnić przedostanie się plemników do macicy.

ZABURZENIA OWULACJI

Znanych jest kilkanaście przyczyn, które prowadza do zablokowania jajeczkowania. Najważniejsze z nich to:
- zespół policystycznych jajników (PCO) wywołany zaburzeniami hormonalnymi. Zaburzenie to charakteryzuje się rzadkim występowaniem miesiączek lub całkowitym ich zatrzymaniem. Podanie leków,np.cytrynianu klomifenu, zwiększa produkcje komórek jajowych i pobudza owulację. Niski poziom hormonu stymulującego wzrost pęcherzyków jajnikowych leczy się, podając w zastrzykach gonadotropiny pobudzające pracę jajników;
- bardzo niska masa ciała. Zaburzenia odzywania często prowadzą do zatrzymania miesiączkowania. Warunkiem owulacji jest utrzymanie tkanki tłuszczowej na poziomie 25% ogólnej masy ciała, a współczynnik masy ciała (BMI) najbardziej sprzyjający płodności wynosi 23-24. Zbyt intensywne ćwiczenia gimnastyczne również mogą zaburzyć cykl menstruacyjny;
- przedwczesna menopauza także może być przyczyną braku owulacji.

GDY PLEMNIKI NIE MOGĄ DOTRZEĆ DO KOMÓRKI JAJOWEJ

Czasami owulacja przebiega bez problemów, ale plemniki nie są w stanie dotrzeć do komórki jajowej. Jedną z najczęstszych przyczyn tego zjawiska jest niedrożność (zablokowanie) jajowodów. Jajowody są bardzo wąskie i łatwo ulegają uszkodzeniu przez infekcje przenoszone droga płciową, np. przez chlamydię. Choroba często przebiega bezobjawowo, ale nieleczona może wywołać stan zapalny narządów miednicy i doprowadzić do uszkodzenia narządów rodnych, m.in. do powstania zrostów w jajowodach. Zapalenie narządów rodnych jest przyczyną jednej trzeciej zaburzeń płodności stwierdzanych u kobiet. Niektóre przypadki niedrożności jajowodów udaje się wyleczyć chirurgicznie. Jajowody i jajniki mogą ulec zniszczeniu także przez endometriozę, chorobę, w której błona śluzowa macicy zaczyna rosnąć poza jamą macicy, tworząc tzw.ogniska ektopowe. Endometriozę leczy się laserowo lub hormonalnie, m.in.gonadoreliną. Na przezywanie plemników wpływ ma jakość śluzu produkowanego przez szyjkę macicy. U zdrowych kobiet śluz pełni rolę przechowalni dla plemników, przez co zwiększa szansę na zapłodnienie. Czasami jednak śluz jest zbyt zasadowy lub zbyt kwaśny i nie stanowi środowiska przyjaznego dla plemników. U niektórych kobiet śluz szyjowy zawiera przeciwciała niszczące plemniki. Jeśli testy potwierdzą obecność takich przeciwciał, do zablokowania wywołanej przez nie reakcji stosuję się leczenie kortykosteroidami. U części kobiet stwierdza się zbyt małą ilość śluzu szyjowego, która może być następstwem usunięcia części szyjki macicy w czasie konizacji. Jest to zabieg chirurgiczny, w trakcie którego pobiera się do badania fragment szyjki macicy. Niewystarczająca ilość śluzu może być także efektem wielokrotnie powtarzanego leczenia chorób szyjki macicy. W przypadkach niepłodności wywołanej jakością śluzu w szyjce macicy dobrym sposobem leczenia może okazać się inseminacja (unasienienie).

WADY MACICY

W niektórych przypadkach kobieta jajeczkuje prawidłowo i plemniki docierają do komórki jajowej, jednak po zapłodnieniu zarodek nie zagnieżdża się w wyściółce macicy. Może to być spowodowane obecnością mięśniaków macicy (łagodnych guzów), endometriozą, bliznami powstałymi po przebytych infekcjach, zaburzeniami hormonalnymi i wadami wrodzonymi macicy. U jednej na pięć kobiet macica jest wygięta do tyłu zamiast do przodu, co określa się jako tyłozgięcie macicy. Przez długi czas utrzymywało się przekonanie, że tyłozgięcie macicy jest przyczyna niepłodności, ale nie ma żadnych danych uzasadniających te teorię.

CO WPŁYWA NA PŁODNOŚĆ MĘŻCZYZNY

Przyczyna niepłodności męskiej może być mała liczba plemników (lub wręcz ich brak), nieprawidłowości w budowie plemników i ich zbyt powolny ruch. Płodności nie sprzyja również niski poziom testosteronu orz zaburzenia erekcji.

MAŁA LICZBA PLEMNIKÓW

Wśród znanych czynników prowadzących do obniżenia liczby plemników wymienia się alkohol, palenie papierosów, narkotyki, niektóre leki i niedobory żywieniowe, nie zawsze jednak lekarzom udaje się wskazać przyczynę problemu.Jeśli powodem zaburzenia jest niski poziom testosteronu, można zastosować zastrzyki hormonalne. Nawet jeżeli w nasieniu nie ma ani jednego plemnika, lekarze mogą podjąć próbę pobrania plemników z jądra lub najądrza. W takich przypadkach w celu zapłodnienia komórki jajowej wykorzystuje się technikę znaną jako ICSI, czyli wprowadzenie pojedynczego plemnika do komórki jajowej. Męska płodność, tak samo jak w przypadku kobiet, regulowana jest przez podwzgórze i przysadkę mózgową, których nieprawidłowe funkcjonowanie może wywołać utratę równowagi hormonalnej. Wrodzone zespoły genetyczne (zaburzenia chromosomowe, np. zespół Klinefeltera) i przewlekłe choroby (np.marskość wątroby) mogą przyczynić się do pogorszenia jakości nasienia. Najlepsze warunki do powstawania plemników zapewnia temperatura jąder o kilka stopni niższa od ciepłoty reszty ciała – stąd ich lokalizacja w mosznie.