Problemy z tarczycą

HvY68BI3qvjd49Tec0u039YIPS5H3l.jpg
Dodano: 08:29 15 września 2008
Aktualizowano: 12:44 27 czerwca 2012
Źródło:

Co to jest tarczyca

Zacznijmy od początku i odpowiedzmy sobie na pytanie, czym jest tarczyca i gdzie jest umiejscowiona. Otóż tarczycę definiujemy jako gruczoł wydzielania wewnętrznego, położony w przedniej dolnej części szyi. Składa się z dwóch płatów bocznych i czasem trzeciego płata – piramidowego. Tarczyca waży ok. 30 – 60 g, ma wielkość kciuka. Przez 1 g tkanki tarczycy przepływa 5 l krwi w ciągu 1 minuty.

Tarczyca produkuje hormony: trójjodotyroninę, tyroksynę i kalcytoninę. Hormony tarczycy regulują m.in. metabolizm oraz gospodarkę wapniowo – fosforową. Regulują wytwarzanie energii i ciepła, a także dojrzewanie płciowe.. Tarczyca powinna utrzymywać wytwarzane hormony w stanie równowagi, tj. tzw. eutyreozy. Prawidłowa praca tarczycy zależy od ilości jodu dostarczonego do organizmu. Przedostaje się on do organizmu wraz z pożywieniem. Odpowiednia dawka dla organizmu to 100-200 mikrogram jodu na dobę.

Objawy

Dział, który zajmuje się leczeniem tarczycy to tyreologia, odgałęzienie endokrynologii.

Chorobę tarczycy można rozpoznać najczęściej po zmianach w jej budowie i po zaburzeniach w jej czynnościach. Nieprawidłowa budowa tarczycy na ogół nie jest groźna, natomiast zaburzenia czynności tarczycy mogą upośledzać ogólny stan zdrowia. Zaburzenia w funkcjonowaniu tarczycy bardzo często mogą występować w u ciężarnych kobiet. Ogółem w samej Polsce choroby tarczycy dotyczą ok. 15% kobiet i 10% mężczyzn.
Poniżej przedstawiamy najczęstsze dolegliwości i choroby związane z gruczołem tarczycy.

1. Nadczynność tarczycy

Nadczynność tarczycy to inaczej hipertyreoza. Jeżeli we krwi krąży za dużo hormonów tarczycy, wówczas mamy do czynienia właśnie z jej nadczynnością.

Możliwe przyczyny wystąpienia nadczynności:
• pobudzenie tarczycy przez grupę własnych przeciwciał,
• obecność gruczolaka wydzielającego hormony tarczycy,
• przedawkowanie hormonów tarczycy w wyniku leczenia wola prostego lub miąższowego,
• choroba Gravesa – Basedowa.

Nadczynność tarczycy występuje głównie u kobiet. Osoba chora jest nadpobudliwa, ma problemy ze snem, może mieć drżenie rąk, odczuwać pocenie się, tracić na wadze, mieć zaburzenia rytmu serca, a nawet mogą ujawnić się choroby psychiczne bądź nerwice. Kobiety mogą mieć zaburzony cykl miesiączkowy, a nawet zmniejszoną płodność na skutek nie zawsze występującego w każdym cyklu jajeczkowania. Chorzy na nadciśnienie mogą dodatkowo odczuwać stałe osłabienie oraz uczucie gorąca i kołatania serca.

Z kolei w chorobie Gravesa – Basedowa dodatkowo może pojawić się wytrzeszcz oczu, a tarczyca może się widocznie powiększyć się. Oprócz wymienionych objawów, może jeszcze dodatkowo wystąpić twardy obrzęk w miejscach narażonych na uraz, wczesne siwienie.

Choroba Gravesa – Basedowa to najczęstsza przyczyna pojawienia się nadczynności, powoduje ją aż w ¾ przypadków.
Leczenie – Lekarz najpierw zbada tarczycę palpacyjnie, tzn. poprzez dotyk. Może też osłuchać gruczoł stetoskopem, gdyż w chorobie można usłyszeć charakterystyczny szmer nad tarczycą. Kolejno można wykonać oznaczenie neurohormonu przysadki – TSH, a endokrynolog może zlecić oznaczenie tyroksyny i trójjodotyroniny. Czasem zleca się też przeprowadzenie badania RTG klatki piersiowej. Obecnie dość powszechnie stosuje się badanie USG. Z kolei biopsję tarczycy wykonuje się w celu określenia charakteru choroby i wykluczenia raka.

Nadmierne wydzielanie hormonów tarczycy musi zostać wyhamowane. W tym celu podaje się pacjentowi leki, takie jak: metizol czy methyltiouracyl. Leczenie farmakologiczne musi być prowadzone dość konsekwentnie – zbyt szybkie odstawienie leków może przyczynić się do nawrotu choroby. Czasem zdarza się, że pacjent jest leczony jedynie objawowo, a nie przyczynowo. Natomiast w radykalnych przypadkach stosuje się napromieniowanie tarczycy radiojodem, lub też wycina się operacyjnie znaczną część tarczycy. Leczenie radiojodem zyskuje na popularności w ostatnim czasie. Jest ono stosunkowo wysoce skuteczne, a jednocześnie nie drogie. Leczenie to polega na napromieniowaniu tarczycy radioaktywnym izotopem jodu. Z kolei leczenie chirurgiczne polega na całkowitym usunięciu wola.

Leczenie radiomodem oraz chirurgiczne ma tę zaletę, że jest zawsze skuteczne, jednak może wywołać skutki uboczne, takie jak: niedoczynność tarczycy, osłabienie głosu. Decyzja o sposobie leczenia musi być podjęta w uzgodnieniu z pacjentem, gdyż musi on być świadomy wystąpienia ewentualnych skutków ubocznych leczenia.

Powikłaniem nadczynności tarczycy może być tzw. przełom tarczycowy, który może pojawić się, gdy wystąpi inna ciężka choroba, np. zakażenie lub operacja. Przełom tarczycowy występuje, gdy nagle do krwi zostaje uwolnionych bardzo dużo hormonów, co powoduje dużo silniejsze objawy niż przy samej nadczynności. Mogą wystąpić: biegunka, wysoka gorączka, odwodnienie, śpiączka. Przełom tarczycowy wymaga szybkiej hospitalizacji.

2. Niedoczynność tarczycy

Niedobór tarczycy występuje w sytuacji, kiedy w organizmie jest zbyt mało jej hormonów, tj. gdy tarczyca produkuje niewystarczającą ilość tyroksyny. Chory przybiera wówczas na wadze, ma chłodną skórę, szorstki głos, często marznie. W ciężkich przypadkach niedoczynności tarczycy, może dojść do zwolnienia przemiany materii u chorego, spowolnienia fizycznego i psychicznego, może dochodzić do zaparć, a u kobiet dodatkowo do bardzo obfitych miesiączek. Inne objawy to zmęczenie, depresja, zatrzymanie wody w tkankach, rzadziej: ból nadgarstka, drętwienie głosu.

Niedoczynność tarczycy może być wywołana przez stan zapalny tarczycy, uszkodzenie gruczołu w wyniku operacji czy leczenia radiojodem – mamy wówczas do czynienia z tak zwaną niedoczynnością pierwotną tarczycy. Na ogół niedoczynność jest wywołana jednak przez własny układ immunologiczny – jeżeli jest on chory, jego przeciwciała atakują własną tarczycę, która staje się niewydolna i niezdolna do produkcji odpowiedniej ilości hormonów. Jeżeli natomiast niedoczynność tarczycy jest wywołana przez chorobę przysadki, wówczas mówimy o niedoczynności wtórnej. Jeżeli niedobór hormonów tarczycy pojawia się u płodu (co ma miejsce stosunkowo rzadko), może dojść do tzw. matołectwa (ciężkie upośledzenie rozwoju dziecka).

W późniejszym wieku, choroba nie wywołuje już tak groźnych skutków. Leczenie niedoczynności zazwyczaj odbywa się poprzez podawanie substytutu hormonu tarczycy – L – tyroksyny. Dawki ustala się odpowiednio w stosunku do masy ciała i reakcji organizmu na lek. Leczenie zwykle daje pozytywny skutek, czasem tylko osoby starsze mogą ciężej odczuwać i przechodzić leczenie. Często chory musi przyjmować leki hormonalne do końca życia. Każdy pacjent z niedoczynnością tarczycy powinien mieć regularnie przeprowadzane badania na stężenie hormonów tarczycy we krwi. Niedoczynność tarczycy często jest chorobą rodzinną. Choroba rzadko ulega zahamowaniu i ma to miejsce raczej wyłącznie w przypadku dzieci i ciężarnych kobiet.

3. Powiększenie tarczycy – wole

Powiększenie tarczycy może być równomierne lub też mogą występować tzw. wole guzkowe. Guzki tarczycy to na ogół łagodne gruczolaki bądź torbielki. Najczęściej spotyka się występowanie wola obojętnego – nie występują wówczas zaburzenia czynności tarczycy. Przyczyną choroby może być m.in. brak jodu w organizmie. Wczesne wykrycie choroby i szybkie podjęcie leczenia (preparat tyroksyny i / lub jod) może prowadzić do całkowitego ustąpienia wola. Jeżeli wole uciska na tchawicę lub żyłę, lekarz może zalecić zabieg usunięcia wola.

4. Zapalenie tarczycy

Zapalenie tarczycy (inaczej zapalenie wola) to cały szereg chorób wywołujących zmiany zapalne w gruczole. Należy tu m.in. zapalenie podostre tarczycy (często ustępuje samoistnie, dlatego na ogół wystarczy podanie leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych, czasem tylko konieczne jest podanie leku hormonalnego – enkortonu), przewlekłe zapalenie tarczycy (w tym choroba Hashimoto, w której to chorobie układ odpornościowy chorej osoby traktuje komórki tarczycy jak obce białko), zapalenie rozsiane (prowadzi do zaniku gruczołu i tym samym do niedoczynności tarczycy). Objawami zapalenia tarczycy mogą być m.in. jednostronne bóle dolnej części szyi.

5. Nowotwory złośliwe tarczycy

Nowotwory złośliwe występują raczej rzadko. Najczęstsze odmiany to nowotwór brodawkowaty i pęcherzykowy. Są to nowotwory zróżnicowane, czyli mniej złośliwe. Nowotwory można skutecznie wyleczyć poprzez ich wycięcie wraz z tkankami tarczycy lub też poprzez leczenie radiojodem. Bardziej niebezpieczna odmiana raka złośliwego to rak anaplastyczny.

Zapobieganie

Nie da się do końca zapobiec pojawieniu się chorób tarczycy. W wielu krajach w celu uniknięcia niedoboru jodu, dodaje się go do soli kuchennej, mąki czy nawozów.