Problemy z niepłodnością

Dodano: 08:42 26 listopada 2008
Aktualizowano: 14:34 18 stycznia 2012
Źródło: Reader's Digest "Rodzinna Encyklopedia Zdrowia" Warszawa 2003 str. 216, 217

Niepłodność to coraz bardziej powszechny problem dzisiejszego świata. Coraz młodsi ludzie muszą stawić czoło niepłodności i rozpocząć batalię o potomka.

0 niepłodności małżeńskiej mówimy wówczas, gdy po rocznym regularnym współżyciu seksualnym kobiecie nie udaje się zajść w ciążę.

Nowoczesne techniki pozwalają znaleźć i usunąć przyczynę wielu przypadków niepłodności, przy czym wyraźnie podkreśla się znaczenie badania obojga partnerów. W 40% wypadków przyczyna niepłodności leży po stronie mężczyzny, w 40% po stronie kobiety, a w pozostałych 20% u obojga partnerów stwierdza się nieprawidłowości albo w ogóle nie udaje się wykryć przyczyny.

Badania diagnostyczne

Ginekolog, urolog czy lekarz pierwszego kontaktu może czasem szybko wykryć przyczynę niepłodności, ale w skomplikowanych przypadkach konieczna bywa pomoc specjalistów zajmujących się leczeniem niepłodności lub ośrodków klinicznych zajmujących się zaburzeniami płodności. Badania diagnostyczne powinno się rozpocząć od dokładnego wywiadu oraz badania ogólnego obojga partnerów (z uwzględnieniem podstawowych badań moczu i krwi). Istotne są również badania przesiewowe mające na celu wykluczenie chorób przekazywanych drogą płciową oraz innych infekcji, które mogą wpływać na płodność.

Badanie mężczyzn

Podstawowym badaniem u mężczyzn jest badanie nasienia oceniające liczbę plemników i ich zdolność do poruszania się (ruchliwość). Można też badać zdolność plemników do penetracji śluzu szyjkowego kobiety, oceniając ich ruchliwość w pobranej kilka godzin po stosunku próbce śluzu szyjkowego. Gdy plemniki nie ruszają się, może to oznaczać, że śluz jest zbyt gęsty lub działa na nie niszcząco.

Wazografia, czyli badanie radiologiczne męskich narządów płciowych, może wykryć przeszkodę w drogach wyprowadzających nasienie. Czasem konieczne bywa wykonanie biopsji jąder.

Badanie kobiet

Badanie rozpoczyna się zazwyczaj od tzw. testów owulacyjnych, które mają wykazać, czy kobieta prawidłowo produkuje komórki jajowe. W tym celu bada się poziom hormonów płciowych we krwi w odpowiednich okresach cyklu miesiączkowego. Inne badania hormonalne wykonuje się w zależności od wyników badania fizykalnego i wywiadu chorobowego.

Badanie ultrasonograficzne kobiecych narządów płciowych może wykazać nieprawidłowości w obrębie miednicy mniejszej, np. mięśniaki lub polipy w macicy.

Histerosalpingografia – badanie radiologiczne macicy i jajowodów po podaniu środka kontrastującego – pozwala m.in. określić stan drożności jajowodów. Aby bezpośrednio obejrzeć wnętrze macicy, lekarz może użyć histeroskopu, przyrządu w kształcie sondy, wprowadzanego przez szyjkę do jamy macicy (jest on zaopatrzony w układ oświetlający). W czasie badania histeroskopowego można pobrać wycinek z wyściółki jamy macicy, aby wykryć nieprawidłowości uniemożliwiające zagnieżdżenie zapłodnionej komórki jajowej.

Inną metodą diagnostyczną jest laparoskopia. Laparoskop – przyrząd podobny do histeroskopu, jest wprowadzany do jamy brzusznej przez małe nacięcie i umożliwia obejrzenie macicy, jajowodów i jajników. W czasie tego badania lekarz może wykryć ogniska endometriozy, które mogą być przyczyną niepłodności.

Badania obojga partnerów

Przy podejrzeniu wrodzonych schorzeń, mających wpływ na płodność, może być konieczne wykonanie badań chromosomowych.

Leczenie

Jeśli u któregoś z partnerów stwierdza się zakażenie w drogach płciowych, oboje powinni być poddani leczeniu antybiotykami. Po wyleczeniu stanu zapalnego można rozpocząć właściwe leczenie niepłodności.

Leczenie mężczyzn

Najczęstszą możliwą do usunięcia przyczyną męskiej niepłodności są żylaki powrózka nasiennego, obrzmienie w obrębie moszny spowodowane przez rozszerzone i wypełnione krwią naczynia żylne. Zwiększony przepływ krwi powoduje nadmierne ocieplenie tej okolicy, co wpływa na zwolnienie wytwarzania plemników i w rezultacie zmniejsza ich liczbę w nasieniu.

Leczenie polega na wykonaniu małego zabiegu chirurgicznego, podczas którego usuwa się zmienione żyły powrózka nasiennego.
Jeśli niepłodność jest wynikiem zbyt małej liczby plemników w nasieniu, stosuje się czasem terapię hormonalną.

W celu usunięcia lub ominięcia przeszkody w kanalikach wprowadzających plemniki z jąder do prącia przeprowadza się zabiegi mikrochirurgiczne. Jeśli przeszkody nie można usunąć, stosuje się metody pozwalające pobrać plemniki i zapłodnić nimi komórkę jajową w warunkach laboratoryjnych.

Leczenie kobiet

Można przeprowadzić leczenie hormonalne, lecz jego program zależy od zidentyfikowania leżącego u podstaw niepłodności zaburzenia endokrynologicznego. Na przykład, jeśli kobieta nie jajeczkuje, mimo iż ma prawidłowy poziom estrogenów we krwi, można zastosować klomifen, lek stymulujący jajniki do wytwarzania dojrzałych komórek rozrodczych i następnie do owulacji. Podawany w ciągu kilku kolejnych cyklów u ok. 30% kobiet przynosi oczekiwane wyniki.

Jeśli klomifen okaże się nieskuteczny, można zastosować menotropinę w iniekcji. Lek ten musi być jednak podawany przez doświadczonego lekarza, gdyż nawet minimalne przedawkowanie sprawia, iż jajniki wytwarzają zbyt dużą liczbę komórek jajowych, co może spowodować ciążę mnogą.

Aby udrożnić jajowody albo przywrócić drożność jajowodom uprzednio podwiązanym, stosuje się zabiegi mikrochirurgiczne. Usuwa się także zrosty wewnątrzmaciczne. W przypadkach niedoboru progesteronu, hormonu utrzymującego ciążę, można stosować hormonoterapię. Endometriozę leczy się hormonalnie, chirurgicznie lub obiema tymi metodami jednocześnie.

Gdy leczenie nie odnosi skutku, para małżeńska może zdecydować się na sztuczne zapłodnienie lub na tzw. zapłodnienie in vitro, procedurę, w której kobiecie podaje się leki stymulujące czynność jajników, pobiera kilka dojrzałych komórek jajowych i miesza z nasieniem męża, a następnie zapłodnione komórki jajowe umieszcza się w macicy.
Najnowsza technika, zwana GIFT (Gamete Intrafallopian Transfer), daje większą skuteczność niż zapłodnienie in vitro. Przy tej technice zapłodnioną komórkę jajową umieszcza się w jajowodzie, skąd wędruje ona do macicy. Jeszcze nowszą techniką są próby mikroiniekcji pojedynczego plemnika do komórki jajowej.

Inne metody leczenia

Kędy przyczyną niepłodności jest stres, mogą pomóc masaże i aromaterapia. Skuteczne bywają też inne metody alternatywne.

Ziołolecznictwo

Chińscy zielarze zalecają cynamon i hoelen na niepłodność spowodowaną zakażeniami lub nieprawidłowym położeniem macicy. Zarówno zachodni, jak i wschodni zielarze przepisują żeń-szeń w celu leczenia impotencji. Dla wzmocnienia i regulacji funkcji hormonalnych u kobiet medycyna chińska proponuje leki ziołowe min. Nubao i Bazhen W&N, zaś medycyna tybetańska Buzeen 6 i Wolse 25. W celu wzmocnienia i regulacji funkcji hormonalnych u mężczyzn medycyna chińska zaleca min. Nan Bao i Haima Bushen, a medycyna tybetańska Sendu Nyikil i Guyu 28.

Leczenie dietą

Niektórzy naturopaci polecają stosowanie witaminy E oraz preparatów cynku w celu pobudzenia wytwarzania hormonów płciowych. (Kobiety powinny unikać dużych dawek witaminy A, jeśli bowiem zdarzy się ciąża, to duże jej rezerwy mogą spowodować wady płodu.) Kobietom radzi się odrzucenie kofeiny, a zarówno kobiety, jak i mężczyźni, w okresie kiedy kobieta stara się zajść w ciążę, winni wyrzec się alkoholu. Jeśli któryś partner ma dużą nadwagę, lekarz dietetyk może zaplanować dla niego odpowiednią dietę.

Samoleczenie

Młode kobiety, stosując antykoncepcję, mogą same spowodować zaburzenia płodności. Prawidłowa czynność jajników niektórych kobiet powraca dopiero po wielu miesiącach lub nawet latach od momentu, w którym przerwały zażywanie tabletek antykoncepcyjnych.

IUD (wkładka wewnątrzmaciczna) może uszkodzić ścianę macicy, a tym samym zmniejszyć płodność. Zwiększa ona również ryzyko wystąpienia stanów zapalnych narządu rodnego, częstej przyczyny niepłodności.

Zarówno kobieta, jak i mężczyzna powinni rzucić palenie. W przypadku kobiet może ono zmniejszać wywarzanie estrogenów i czasem prowadzi do przedwczesnej menopauzy. Zmniejszenie liczby plemników w nasieniu dotyka natomiast mężczyzn.
Mężczyźni nie powinni nosić obcisłej bielizny (spodenek), podwyższa to bowiem temperaturę moszny, co wpływa niekorzystnie na wytwarzanie plemników. Na kilka miesięcy przed okresem poprzedzającym starania o ciążę, mężczyzna powinien zrezygnować z gorących kąpieli, sauny i długotrwałych gorących pryszniców.

Kobieta starająca się o zajście w ciążę powinna unikać wysiłku. Wyczerpująca praca może powodować nadmierne zmniejszenie masy ciała, zaburzenia miesiączkowania i zaprzestanie jąjeczkowania. Jeśli śluz szyjkowy kobiety jest zbyt gęsty, niektórzy lekarze zalecają gwajafenezynę, lek przeciwkaszlowy rozrzedzający wszystkie wydzieliny.

Czasami organizm kobiety wytwarza przeciwciała skierowane przeciw plemnikom męża. Można wtedy zalecać używanie przez kilka miesięcy prezerwatyw – zmniejsza to ekspozycję kobiety na plemniki i powoduje osłabienie przeciwciał. Po tym okresie małżonkowie powinni mieć stosunek bez prezerwatywy w dniu owulacji.

Moment współżycia jest szczególnie istotny, ponieważ plemniki zachowują żywotność przez ograniczony czas: zwykle 24-48 godzin. Aby zwiększyć szansę spotkania plemnika z komórką jajową, niektórzy eksperci zalecają współżycie co drugi dzień w tym tygodniu, w którym kobieta spodziewa się owulacji.
W celu dokładnego oznaczenia momentu owulacji kobieta może prowadzić pomiary porannej temperatury ciała, by wykryć zmiany (lekki spadek, po którym następuje wyraźny wzrost temperatury) świadczące o jajeczkowaniu. Stosunek płciowy w dniu owulacji najprawdopodobniej zaowocuje ciążą.

Inne przyczyny niepłodności

Kobiety z nieregularnymi cyklami miesiączkowymi lub brakiem miesiączki wywołanym nadwagą albo niedowagą mogą mieć przejściowe problemy z płodnością, lecz kiedy ciężar ciała wraca do normy, cykl miesiączkowy zazwyczaj również się stabilizuje.

NAJCZĘSTSZE PRZYCZYNY NIEPŁODNOŚCI

W około 10% wszystkich przypadków nie udaje się wykryć przyczyny niepłodności, a wśród niewielkiej liczby małżeństw problem związany jest z małą częstotliwością współżycia oraz współżyciem w niewłaściwym okresie cyklu miesiączkowego. W pozostałych wypadkach najczęstsze przyczyny to:

U obu płci

zaburzenia hormonalne (nieprawidłowości jajników i jąder, uszkodzenia przysadki, choroby nadnerczy i tarczycy),
rzeżączka, zakażenie chlamydiami lub innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową,
otyłość lub nadmierna chudość,
alkoholizm,
choroby dziedziczne,
zaburzenia układu odpornościowego (albo immunologicznego).

U kobiet

brak owulacji (włączając menopauzę),
stany zapalne w miednicy mniejszej i zmiany bliznowate w jajowodach,
endometrioza,
mięśniaki macicy,
? wady macicy i jej szyjki, ?wrogość” śluzu szyjkowego,
? narażenie w życiu płodowym na działanie DES – syntetycznego estrogenu, który był stosowany do lat 60.
w zapobieganiu poronieniom, * zespół Turnera ? zaburzenie genetyczne spowodowane obecnością u kobiety jednego zamiast dwóch chromosomów X.

U mężczyzn

mała liczba plemników w nasieniu i nieprawidłowa ich budowa,
wodniak jądra i żylaki powrózka nasiennego,
niedorozwój i niezstąpienie jąder,
impotencja i zaburzenia wytrysku,
zapalenie gruczołu krokowego,
? uszkodzenie lub zapalenie jąder, zespól Klinefeltera – zaburzenie genetyczne spowodowane obecnością u mężczyzny więcej niż jednego chromosomu X.