Osteoporoza – jak jej zapobiegać

Dodano: 08:57 11 stycznia 2011
Aktualizowano: 13:57 31 maja 2011
Źródło:

Po co nam Wapń? Jak jej zapobiegać i co jest przyczyną osteoporozy?

Wapń (Ca) odgrywa ważną rolę w wielu procesach metabolicznych zachodzących w organizmie człowieka, a jednocześnie stanowi, razem z fosforem podstawowy materiał budulcowy tkanki kostnej i zębów. Organizm człowieka dorosłego zawiera ponad 1 kg wapnia i z tego około 99% znajduje się w kościach i zębach, głównie w formie fosforanu wapniowego zwanego hydroksyapatytem. Wapń musi być codziennie dostarczany w pożywieniu, codziennie bowiem jest on tracony w wyniku naturalnych procesów fizjologicznych.

Dlaczego wspominam o Wapniu na samym początku?

Osteoporoza generalnie jest chorobą starych ludzi. Ale jej korzenie tkwią w dzieciństwie. W okresie od 10 – 24 roku życia zapotrzebowanie na Wapń wynika z intensywnego w tym okresie wzrostu kośćca. Zapewnienie wysokiej zawartości Wapnia kościom w tym okresie korzystnie wpłynie na stan zdrowotny kości w późniejszym okresie życia.

Osteoporoza

Osteoporoza. O tej chorobie mówi się często „cichy złodziej”, rozwija się bez żadnych objawów. Ujawnić się może dopiero wtedy, gdy przenoszenie ciężkiego kwiatu w doniczce wyzwoli gwałtowny ból w kręgosłupie i okaże się, że nastąpiło złamanie kręgu, lub upadek na równej drodze i podparcie się ręką spowoduje złamanie nadgarstka. Może też się zdarzyć, że nawet kaszlnięcie czy nieostrożny ruch doprowadzą do pęknięcia żebra lub złamania kręgu. Osteoporozie towarzyszą czasem ostre bóle kręgosłupa, ale nie zawsze. Często tylko zmienia się sylwetka, ubywa wzrostu. Ubytek wzrostu spowodowany jest złamaniami kompresyjnymi kręgów. Poza bólami pleców, chorym może dokuczać zaburzenia trawienia, bóle brzucha (na skutek uciskania narządów jamy brzusznej przez żebra) i duszność związana z brakiem miejsca dla płuc w „skróconej” klatce piersiowej.

Głównymi objawami klinicznymi osteoporozy są złamania. Złamania osteoporotyczne to takie, w których przy niewielkim stosunkowo urazie dochodzi do wielkiego spustoszenia w układzie kostnym. Typowymi złamaniami osteoporotycznymi są:

Złamania przedramienia w okolicy nadgarstka
– występuje bardzo często i wiąże się najbardziej z upadkiem, kiedy próbując bronić się przed nim, podpieramy się ręką
Złamania kompresyjne trzonów kręgowych
– zgnieceniowe, czyli wtedy, jeśli siły działają od góry i od dołu, skutkiem złamania będzie zmniejszenie trzonu kręgowego
Złamania końca bliższego kości udowej w okolicy stawu biodrowego
Złamania ramienia w okolicy barku
– dochodzi do nich w późniejszym okresie choroby, najczęściej w przypadku podparcia się ręką, bądź upadku bezpośrednio na bark

Jak już wspomniałem na samym początku wapń w diecie jest niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania tkanki kostnej. Co ułatwia wchłanianie tego składnika z przewodu pokarmowego? Witamina D. Sądzi się, że przyczyną pogarszającej się z wiekiem przyswajalności wapnia jest niedobór witaminy D. Osoby młode i w średnim wieku, korzystając ze spacerów nie są narażone na niedobór tej witaminy. Powstaje ona bowiem pod wpływem zawartego w widmie słonecznym promieniowania ultrafioletowego, w wyniku przekształcania obecnego w skórze 7-dehydrocholesterolu. Tak powstała Witamina D ulega przemianie w wątrobie i w nerkach do Kalcytrioly, który jest jego najbardziej aktywną formą. Szacuje się, że w ten sposób zostaje pokryte do 90% zapotrzebowania na tę witaminę. Nasilony w starczym wieku spadek zawartości w skórze 7-dehydrocholesterolu prowadzi do zmniejszonej syntezy Witaminy D i w konsekwencji zmniejszonej przyswajalności Wapnia. Niedobór światła słonecznego u ludzi starszych, wynikający z siedzącego trybu życia, dodatkowo przyczynia się do zmniejszonej syntezy tej witaminy w skórze.

Czynniki ryzyka osteoporozy

(to takie sytuacje, które mogą do choroby doprowadzić, lub przyspieszyć jej wystąpienie)

Zaawansowany wiek. Po 45 roku życia, masa i gęstość kości powoli, ale nieustannie maleją. Na 2 lata przed menopauzą, organizm kobiety zaczyna tracić rocznie około 2% kości. Mężczyźni znacznie mniej są podatni osteoporozie. Dla nich ta choroba będzie problemem w późniejszym okresie życia, czyli po 70 roku życia.

Płeć. Większość kobiet skazana jest na osteoporozę. Wiąże się to z wcześniej występującą menopauzą u kobiet niż andropauzą u mężczyzn, czyli zaprzestaniem prawidłowego funkcjonowania jajników i jąder w przypadku obu płci i wydzielania przez nich właściwej ilości hormonów. Poza tym kobiety mają niższą masę kości niż mężczyźni.

Uwarunkowania żywieniowe. Jeśli ktoś przez całe życie stronił od mleka i produktów mlecznych jest w grupie ryzyka zachorowalności na osteoporozę.

Procesy chorobowe występujące w ciągu życia. Może się pojawić u osób z zaburzeniami przysadki mózgowej, tarczycy, kory nadnerczy i całego układu dokrewnego (zaburzeń hormonalnych), przewodu pokarmowego, nerek lub jako element towarzyszący różnego rodzaju chorobom nowotworowym.

Pewna grupa leków, które wywołują niekorzystny wpływ na tkankę kostną. Do tych leków zaliczymy glikokortykosteroidy, niezbędne w leczeniu układu oddechowego, oraz leki stosowane w działaniu immunosupresyjnym, a więc w ochronie przeszczepów przed reakcją odrzucenia. Bardzo często leki te podawane są pacjentom długoterminowo jako konieczne w terapii.

Inne czynniki ryzyka, niemniej ważne, to:
mała aktywność fizyczna
nadużywanie alkoholu, papierosów, herbaty i kawy
dieta o wysokiej zawartości soli

Diagnostyka

W diagnostyce osteoporozy wykorzystuje się rozmaite techniki obrazowe: promienie rentgenowskie, ultradźwięki, rezonans magnetyczny. Zwykłe zdjęcie rentgenowskie pokazuje zanik kostny dopiero wtedy, gdy jest on znaczny. Jest to bardzo ważne badanie dla oceny powikłań osteoporozy czyli złamań. Bardzo czułe jest badanie densytometryczne kości pozwalające stwierdzić, czy pacjent ma osteopenię (czyli obniżoną masę kostną – stan zagrożenia osteoporozą) czy osteoporozę, w jakim stopniu obniżona jest gęstość minerałów tkanki kostnej i czy obniżona gęstość kości stwarza ryzyko złamania w badanym odcinku kośćca. Pomiar gęstości kości stosuje się w kręgosłupie i kości udowej, a także nadgarstek i kość piętową.